maziarska_1140x500

Z historii powojennej awangardy w Krakowie

9 maja 2017 roku mija 60 lat od czasu oficjalnego zawiązania się Stowarzyszenia Artystycznego Grupa Krakowska – najważniejszej, najbardziej twórczej grupy w powojennym życiu artystycznym Krakowa.  Siłą tego stowarzyszenia były wielkie indywidualności, które nadawały ton i kierunek twórczych poszukiwań. Historia ukonstytuowania się tej drugiej Grupy Krakowskiej – powojennej, kontynuującej do pewnego stopnia tradycje przedwojennej imienniczki – wiąże się z kilkoma poprzedzającymi ją inicjatywami wystawienniczymi oraz ugrupowaniami artystycznymi.

Po II wojnie światowej, która rozproszyła większość twórców I Grupy Krakowskiej, Maria Jarema, Jonasz Stern wraz z Jadwigą Maziarską oraz Erną Rosenstein podjęli na nowo działalność artystyczną, łącząc się ze środowiskiem młodszych twórców awangardowych, które w czasie okupacji uformowało się wokół konspiracyjnego teatru prowadzonego przez Tadeusza Kantora (m.in. Tadeusz Brzozowski, Adam Hoffman, Kazimierz Mikulski, Jerzy Nowosielski, Mieczysław Porębski, Jerzy Skarżyński). Powstało w ten sposób nowe ugrupowanie nowoczesnych artystów pod nazwą Grupa Młodych Plastyków.

Erna Rosenstein (1913-2004), Blizny w powietrzu, 1973 rok, wł. MNK
Erna Rosenstein (1913-2004), Blizny w powietrzu, 1973 rok, wł. MNK

W roku 1945 odbyła się pierwsza wystawa Młodych Plastyków w lokalu Związku Literatów w Krakowie. Rok później urządzono ich wystawę w Pałacu Sztuki w Krakowie. Na przełomie 1948/9 r. zorganizowano w krakowskim Pałacu Sztuki pierwszą ogólnopolską Wystawę Sztuki Nowoczesnej. Po kilkuletniej przerwie, w roku 1955 odbył się w lokalu ZPAP w Krakowie pokaz prac krakowskich artystów nowoczesnych pod nazwą „Wystawa 9 malarzy”. W roku następnym, pod kierunkiem Tadeusza Kantora, powstał teatr Cricot 2. Występowali w nim artyści, którzy sami przygotowywali scenografie i kostiumy.

Tadeusz Kantor (1915-1990), Kompozycja ze stojącą postacią (rysunek z okresu metaforycznego), 1949, wł. MNK
Tadeusz Kantor (1915-1990), Kompozycja ze stojącą postacią (rysunek z okresu metaforycznego), 1949, wł. MNK

W 1956 roku, w atmosferze odwilży politycznej, odbyło się założycielskie spotkanie II Grupy Krakowskiej,  a 9 maja następnego roku oficjalnie zostało zarejestrowane Stowarzyszenia Artystyczne Grupa Krakowska, która w następnych latach wzbogacała się o kolejnych artystów.

Od 8 czerwca do  10 września 2017 w Pawilonie Józefa Czapskiego MNK będzie czynna wystawa „II Grupa Krakowska. W 60. rocznicę powstania Stowarzyszenia Artystycznego II Grupa Krakowska. Prezentacja prac członków założycieli Stowarzyszenia z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie„. Wybór prac na tę prezentację zawęża się do twórców, którzy podpisali się 9 maja w 1957 roku na akcie powstania Stowarzyszenia Artystycznego II Grupa Krakowska. Byli to: Tadeusz Brzozowski, Maria Jarema, Tadeusz Kantor, Janina Kraupe, Wojciech Krakowski, Adam Marczyński, Jadwiga Maziarska, Kazimierz Mikulski, Daniel Mróz, Jerzy Nowosielski, Andrzej Pawłowski, Karol Pustelnik, Erna Rosenstein, Teresa Rudowicz, Jerzy Skarżyński, Jerzy Tchórzewski, Jonasz Stern, Marian Warzecha, pośród nich byli również Sokrates Mróz i Piotr Krakowski.

Adam Marczyński (1908-1985), Nad jeziorem (Nad jeziorami), 1957, wys. 92 cm, szer. 140 cm, tempera, płótno
Adam Marczyński (1908-1985), Nad jeziorem (Nad jeziorami), 1957, wys. 92 cm, szer. 140 cm, tempera, płótno

W Galerii Sztuki Polskiej XX wieku w Gmachu Głównym na stałej ekspozycji można oglądać obrazy i rzeźby wszystkich członków II Grupy Krakowskiej. Kameralna wystawa w Pawilonie Józefa Czapskiego ograniczona do wyżej wymienionych pozwala zapoznać się przede wszystkim z ich twórczością graficzną i rysunkową. Jest to okazja, by zobaczyć dzieła, które bardzo rzadko (o ile w ogóle) były wcześniej prezentowane.

 

Anna Budzałek – historyk sztuki, kurator sztuki nowoczesnej, absolwentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i studiów kuratorskich na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracuje w Dziale Sztuki Współczesnej MNK. Na co dzień zajmuje się polską sztuką po 1945 r. ze szczególnym uwzględnieniem twórczości kobiet w polskim życiu artystycznym oraz działalności I i II Grupy Krakowskie

 

Zdjęcie główne: Jadwiga Maziarska, Zamaskowana kryjówka, między 1957 a 1961, wł. MNK, fragment

Zobacz także:

Pin It

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *