Falander_MZak_1140x500

Sarkofagi Barbary Falender

MNK w 2016 roku pozyskało do swej kolekcji dwie wspaniałe rzeźby Barbary Falender – Sarkofag dla rodziców, 2011 oraz Sarkofag (dla Matki), 1993. Obie prace Barbary Falender wyróżnia znakomity warsztat, wyczucie tak trudnej materii, jaką jest marmur, a także konsekwentne i przy tym twórcze kreowanie własnej myśli rzeźbiarskiej.

Sarkofag dla rodziców przez swoją masywność ciąży ku dołowi, jednak artystka zawiesza tę pracę w przestrzeni. Widzimy uśpione postaci ludzkie ułożone naprzemiennie – głowami na przeciw siebie. Falender łączy w tej pracy archetyp sarkofagu, znany w sztuce od czasów antycznych, z ogrodowym hamakiem. Zawieszeni na nim, w pełnej spokoju i relaksu pozycji wydają się być jedynie uśpieni „lekkim kołysaniem”. Jednak pojęcie sarkofagu w tytule znamionuje sytuację bardziej dramatyczną, bezpowrotną utratę bliskich ludzi – rodziców. Rzeźba jest próbą oswojenia śmierci, stępienia jej przerażającego ościenia.

Barbara Falender, Sarkofag dla Rodziców, 2011, fot. Mirosław Żak - Pracownia Fotograficzna MNK
Barbara Falender, Sarkofag dla Rodziców, 2011, fot. Mirosław Żak – Pracownia Fotograficzna MNK

Sam tytuł też nawiązuje do bogatej tradycji wystawiania sarkofagów wybitnym przedstawicielom naszego życia publicznego i w ten sposób wyróżniania ich dokonań i znaczenia w naszej historii. Użycie tej nazwy w tak kameralnym i intymnym przedstawieniu jak opisywana rzeźba, nadaje dodatkowej rangi i dodatkowej wartości tej pracy. Wywyższa osoby rodziców i stawia pośród tych, których wspaniałe sarkofagi możemy podziwiać w licznych kościołach i kaplicach.

Rzeźbę Sarkofag dla rodziców poprzedziła fotograficzna sesja z modelami, rysunki i szkice. Sama artystka tak komentowała tę pracę podczas jej tworzenia:

„Od początku czerwca do połowy października 2011 pracowałam w Orońsku nad rzeźbą w czarnym marmurze. Tematyka rzeźby odnosi się do powszechnego odczucia utraty bliskich osób. Nawiązuje do sarkofagu, a zarazem kształtu kołyski. Projekt ewoluował w trakcie pracy. W ostatecznej wersji jest figuratywnym przedstawieniem leżących postaci: kobiety i mężczyzny. Odniesieniem do kołyski będzie projektowany ruch ciężkiej, kamiennej formy. Rzeźba ma spoczywać w sieci podwieszonej na stalowej konstrukcji. Widz będzie mógł wprawić ją w delikatny ruch wahadłowy. Ruch masy kamienia jest zaprzeczeniem jego naturalnej statyki. Jest metaforą ukojenia i przezwyciężenia śmierci.

Historia kamienia ma dla mnie szczególne znaczenie. Poszukując odpowiedniego bloku, trafiłam do kamieniołomu Dębnik pod Krakowem, gdzie dowiedziałam się, że zaprzestano eksploatacji złoża. Jednakże pozostał jedyny, ostatni blok. Uznałam to za zrządzenie losu: moja rzeźba będzie zwieńczeniem kilkusetletniej tradycji dębnickiego marmuru. W XXI wieku zakończę historię kamienia, który zdobił kościoły i pałace Rzeczypospolitej od czasów renesansu.

Postanowiłam, że będzie to moja ostatnia rzeźba z cyklu sarkofagów, które rzeźbię od 1978 roku.

Praca powstaje dzięki stypendium z Funduszu Promocji Twórczości Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego”.

Barbara Falender
Rzeźby Barbary Falender na dziedzińcu EUROPEUM – „Sarkofag dla Rodziców”, 2011 ( z lewej), „Sarkofag/Sarkofag dla Matki”, 1993 (z prawej), fot. Mirosław Żak – Pracownia Fotograficzna MNK

Druga z prac Sarkofag (dla Matki) to pełnoplastyczna, wielowidokowa kompozycja w formie sześcianu – rodzaj skrzyni, wewnątrz której umieszczono fragment ciała kobiecego z różowego, cielistego marmuru. Sześcian został wykonany z czarnego marmuru z Dębnik – z sześciennych obrobionych kostek.

W tym czasie niemal równolegle z fascynacją formami geometrii występującymi w naturze (bazalt), Falender zdecydowała się na wprowadzenie do swych rzeźb elementów geometrycznych wykonywanych przy użyciu piły mechanicznej. Zaczęła traktować materiał bardzo szkicowo, wręcz brutalnie, pozostawiając ostre ślady cięcia i żłobkowania piły. Za najlepszy przykład tego okresu twórczości artystki uznaje się właśnie tę pracę.

Barbara Falender przy montażu rzeźb swojego autorstwa w EUROPEUM, fot. Mirosław Żak - Pracownia Fotograficzna MNK
Barbara Falender przy montażu rzeźb swojego autorstwa w EUROPEUM, fot. Mirosław Żak – Pracownia Fotograficzna MNK

Barbara Falender studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1966-1972 w pracowni rzeźby Jerzego Jarnuszkiewicza.

Anna Budzałek –  historyk sztuki, kurator sztuki nowoczesnej, absolwentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i studiów kuratorskich na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracuje w Dziale Sztuki Współczesnej MNK. Na co dzień zajmuje się polską sztuką po 1945 r. ze szczególnym uwzględnieniem twórczości kobiet w polskim życiu artystycznym oraz działalności I i II Grupy Krakowskiej

 

Zakup dzieł został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Kolekcje”2016 – priorytet Regionalne kolekcje sztuki współczesnej”

 

Zdjęcie główne: Montaż rzeźby „Sarkofag dla rodziców”, fot. Mirosław Żak – Pracownia Fotograficzna MNK

 

Zobacz także:

Pin It

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *